Choroba Parkinsona oraz Alzheimera

Choroba Parkinsona (drżączka poraźna) – jedna z najczęstszych chorób układu nerwowego; charakteryzuje się zaburzeniami ruchowymi, które pojawiają się w różnych częściach ciała. Nazwa pochodzi od nazwiska londyńskiego lekarza Jamesa Parkinsona, który jako pierwszy rozpoznał i opisał objawy tej choroby.

Alzheimera jest to choroba ośrodkowego układu nerwowego; polega ona na zmianach zwyrodnieniowych powstających w mózgu (zanik tkanki nerwowej). Do utraty pamięci doprowadzają stopniowo postępujące zaburzenia działania mózgu - utrata pamięci, zdolności uczenia się, pojmowania, trzeźwego myślenia, oceny sytuacji, pogorszenia komunikacyjnych i znacznego obniżenia się zdolności radzenia sobie z czynnościami życia codziennego.

Najczęściej występująca choroba u osób powyżej 65 roku życia. Na świecie choruje na nią już ok. 30 mln osób, w Polsce ok. 200 tys. Możliwość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem - u osób po 65 roku życia, stwierdza się ją u ok. 14%, a po 80 roku życia w ok. 40%.

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona (drżączka poraźna) – jedna z najczęstszych chorób układu nerwowego; charakteryzuje się zaburzeniami ruchowymi, które pojawiają się w różnych częściach ciała. Nazwa pochodzi od nazwiska londyńskiego lekarza Jamesa Parkinsona, który jako pierwszy rozpoznał i opisał objawy tej choroby.

Typowe objawy choroby Parkinsona

Pierwsze objawy pojawiają się powoli i stopniowo narastają w ciągu kilku lat. Chorzy początkowo zauważają u siebie pewne spowolnienie ruchowe i jakby niezgrabność w ruchach. Niekiedy błędnie wiążą te objawy ze zmianami reumatycznymi lub ze starszym wiekiem. Po pewnym czasie jednak chorzy zauważają u siebie problemy z równowagą lub z wykonywaniem najprostszych czynności, takich jak wstawanie z krzesła czy łóżka. Co jest najczęściej dopiero przyczyną wizyty u lekarza.

W większości przypadków choroba Parkinsona charakteryzuje się dwoma z wymienionych niżej objawów, który tworzą tak zwany zespół parkinsonowski.

1. bradykinezja - spowolnienie ruchowe
2. drżenie parkinsonowskie
3. zwiększone napięcie mięśni
4. zaburzenia postawy ciała i równowagi

Charakterystyczne objawy choroby Parkinsona

W późniejszym etapie występują trudności z wykonywaniem ruchów precyzyjnych, co powoduje m.in. zmianę charakteru pisma (coraz mniejsze i niewyraźne) oraz inne objawy:

• specyficzny rodzaj drżenia palców i kciuka określany jako "kręcenie pigułek"
• trudności w inicjacji ruchów dowolnych
• przodopochylenie tułowia
• zaburzenia chodu: małe, szurające kroczki i brak balansowania kończyn górnych
• zaburzenia równowagi - u chorych z chorobą Parkinsona często zdarzają się upadki
• niewyraźna, cicha mowa
• trudności w połykaniu (rzadko)
• brak mimiki twarzy
• rzadkie mruganie

Dalsze skutki zaburzeń ruchu

Przy rozwiniętej już chorobie Parkinsona spowolnienie może przyjmować skrajne nasilenie – chory zastyga bez ruchu lub bez dodatkowej pomocy nie potrafi ruszyć z miejsca. Chorego mogą budzić nasilające się w środku nocy sztywność i bezruch, gdyż nie jest on zdolny do poruszenia się by zmienić ułożenie ciała.

Dodatkowe objawy choroby Parkinsona

Do wcześniej wymienionych objawów często dołączają inne problemy zdrowotne charakterystyczne dla tego schorzenia. Są nimi:

• spadki ciśnienia tętniczego, powodujące zasłabnięcia
• obniżenie nastroju psychicznego z możliwością wystąpienia silnej depresji i lęku,
• zaburzenia snu,
• spowolnienie myślenia, zaburzenia pamięci i orientacji przestrzennej,
• częste, uporczywe zaparcia,
• zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, zaburzenia potencji,
• łojotok twarzy, nadmierne ślinienie lub przeciwnie - suchość w ustach,
• zaburzenia regulacji cieplnej ciała,
• silne pocenie, uczucie utrudnionego oddychania,

Mniej typowy początek choroby Parkinsona

Czasami chorzy zauważają u siebie na początku ból barku lub całej ręki. Trudności ruchowe mogą być poprzedzone dłuższym okresem depresji zaburzeń pamięci, ogólnego osłabienia.

Początek choroby jest „dyskretny”, ponieważ jej objawy narastają stopniowo, początkowo niezauważalnie. Większość pacjentów zauważa, że początki choroby zaczęły się po wypadku lub jakimś nieszczęśliwym wydarzeniu. Gdzie trwał okres dużego napięcia emocjonalnego lub wysiłku. Tłumaczy się to możliwością ujawnienia trwającego już wcześniej procesu chorobowego. W sytuacjach stresowych zwiększa się zużycie dopaminy i innych substancji przekaźnikowych mózgu, których brakuje w chorobie Parkinsona. 

Choroba Parkinsona – Przyczyny

Ustalono, że główną przyczyną choroby Parkinsona są zmiany zwyrodnieniowe komórek nerwowych, znajdujących się w jądrach podstawy mózgu, które odgrywają ważną rolę w kontroli czynności ruchowych. W istocie czarnej  (jest to jedno z tych jąder), znajdują się neurony wytwarzające dopaminę, która jest neuroprzekaźnikiem odpowiedzialnym za koordynację ruchową, wytwarzana jest dzięki związkowi chemicznemu zwanemu lewodopą. Obumarcie komórek wytwarzających dopaminę zaburza wewnątrzmózgowy system połączeń komunikacyjnych. Lecz objawy parkinsonowskie pojawiają się dopiero, kiedy obumrze 80% tych komórek. Przyczyna ich ginięcia nie została niestety jeszcze poznana.

Przedstawienie przyczyn choroby tylko w ten sposób jest dużym uproszczeniem. Warto, więc zaznaczyć, że zmiany zachodzą też w innych okolicach mózgu. Indywidualne, przebyte choroby oraz inne dolegliwości sprawiają że każdy choruje inaczej.

Na różnorodność przebiegu tej choroby mają wpływ:

• szeroki przedział wieku zachorowania (od 40 do 80 tego roku życia)
• różne pierwsze objawy na początku choroby
• istnienie różnych odmiennych postaci rozwiniętej choroby
• zróżnicowana, indywidualna reakcja na leczenie.

Choroba Parkinsona – leczenie

Podstawowe zasady leczenia:

• Pacjent powinien zdawać sobie sprawę i pogodzić się z tym, że choroba będzie towarzyszyć mu do końca życia
• Nie należy koncentrować się na leczeniu tylko jednego problemu zdrowotnego, lecz trzeba zajmować się wszystkimi objawami jednocześnie. Ważne są też dolegliwości spoza układu nerwowego, stan psychiczny pacjenta, aktywność fizyczna i zawodowa, a nie jedynie dolegliwości w obrębie układu ruchu.
• Plan leczenia powinien być nastawiony na jak najdłuższe utrzymanie skuteczności leczenia

Choroba Parkinsona  - Leczenie farmakologiczne

Pod koniec lat 60-tych wprowadzono do leczenia farmakologicznego lewodopę.

Współczesne metody leczenia pozwalają:

• opóźnić o kilka lat wystąpienie nasilonych objawów choroby
• wydłużenie czasu przeżycia pacjenta
• poprawienie jakości życia

Lecz niestety nie powstrzymują całkowicie postępów choroby.

Na początku pacjenci dobrze reagują na ten lek i objawy choroby mogą być w pełni kontrolowane. Jednak z czasem, postępująca choroba sprawia, że lewodopa staje się coraz mniej skuteczna.

Jej skuteczność może poprawić równoległe podawanie innych leków takich jak:

• inhibitory COMT
• agoniści dopaminy
• selegilina

Choroba Parkinsona  - Rehabilitacja

W początkowym okresie choroby regularny udział  w zajęciach rehabilitacji ruchowej znacznie zmniejsza objawy parkinsonizmu.

Wśród ćwiczeń poprawiających motorykę chorych zalecane są:

• ćwiczenia poprawiające postawę,
• nauka chodu,
• ćwiczenia oddechowe,
• ćwiczenia siłowe o dozowanym tempie i amplitudzie,
• ćwiczenia koordynacyjne,
• masaż (poprawia sztywność mięśni)
• ćwiczenia bierne (poprawia sztywność mięśni)

Dla chorego szczególnie korzystnie na rozluźnienie mięśni i sprawność ruchową wpływają:

• ćwiczenia z muzyką,
• ćwiczenia w basenie,
• ciepła kąpiel,
• terapia zajęciowa.

Późny okres choroby

Objawy uboczne długotrwałego procesu leczenia:

• Stopniowo zmniejsza się skuteczność procesu leczenia: okres korzystnego działania leków stale się skraca; chory coraz dłużej musi oczekiwać na korzystne ich działanie; doznaje w tym czasie przykrych dolegliwości bólowych, nasilonego drżenia, silnego bezruchu
• Narastające zaburzenia postawne: zaburzenia równowagi oraz upadki są objawem, które najtrudniej jest leczyć.
• Zaburzenia wegetatywne: obniżenie ciśnienia tętniczego powodujące zasłabnięcia i upadki, uporczywe zaparcia stolca, zaburzenia funkcji pęcherza moczowego (utrudnione, niekompletne oddawanie moczu lub częstomocz), napadowa zwiększona potliwość z towarzyszącym utrudnieniem oddechu.
• Problemy umysłowe: upośledzenie myślenia, spowolnienie pamięci, zaburzenia orientacji przestrzennej ograniczają sprawność chorego przy takich czynnościach jak prowadzenie samochodu czy poruszanie się w nieznanych miejscach. Depresja i lęk mogą dodatkowo utrudniać skuteczność leczenia niesprawności ruchowej.

Choroba Alzheimera

Choroba ośrodkowego układu nerwowego; polega ona na zmianach zwyrodnieniowych powstających w mózgu (zanik tkanki nerwowej). Do utraty pamięci doprowadzają stopniowo postępujące zaburzenia działania mózgu - utrata pamięci, zdolności uczenia się, pojmowania, trzeźwego myślenia, oceny sytuacji, pogorszenia komunikacyjnych i znacznego obniżenia się zdolności radzenia sobie z czynnościami życia codziennego.

Najczęściej występująca choroba u osób powyżej 65 roku życia. Na świecie choruje na nią już ok. 30 mln osób, w Polsce ok. 200 tys. Możliwość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem - u osób po 65 roku życia, stwierdza się ją u ok. 14%, a po 80 roku życia w ok. 40%.

Przyczyny choroby Alzheimera

Jak na razie konkretna i pojedyncza przyczyna choroby Alzheimera nie została poznana, ale naukowcy z działu medycyny w ciągu ostatnich 15 lat poczynili spore postępy w badaniach nad tym schorzeniem. Dzięki temu odkryto wiele czynników, które mogą odgrywać kluczową rolę w rozwoju choroby.

Czynniki, które podwyższają ryzyko zachorowania

Alzheimer powoduje śmierć komórek nerwowych, ale przyczyna tego zjawiska do dziś nie jest znana. Do czynników podwyższających ryzyko zachorowania zaliczamy:

• Wiek – jak już wcześniej wspomniano, ryzyko zachorowalności zwiększa się wraz z wiekiem
• Historia rodziny i genetyka – ryzyko u osób, których rodzice lub rodzeństwo chorowało na Alzheimera jest wyższe (nawet do 2 lub 3 razy wyższe)
• urazy głowy
• problemy zdrowotne ze strony układu sercowo-naczyniowego (z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, wysokiego poziomu cholesterolu oraz udarów)
• palenie tytoniu

Objawy oraz przebieg choroby Alzheimera

W przebiegu choroby dochodzi do wystąpienia następujących objawów:

• zaburzenia pamięci
• zmiany nastroju
• zaburzenia funkcji poznawczych
• zaburzenia osobowości i zachowania
• Charakterystyczne dla demencji (i w tym choroby Alzheimera) objawy to:
• agnozja - nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, szczególnie jeżeli pytamy o to chorego „na gorąco" np. co to jest? albo podaj mi...
• afazja - zaburzenia mowy, jej spowolnienie
• apraksja - zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie
• W zaawansowanym stadium choroba uniemożliwia samodzielne wykonywanie nawet codziennych prostych czynności i osoba chorująca na chorobę Alzheimera wymaga stałej opieki.

Leczenie choroby Alzheimera

Podobnie jak w przypadku choroby Parkinsona, nie istnieje lek, który by całkowicie zahamował rozwój i postęp tego schorzenia. Stosowane środki farmakologiczne mogą jedynie spowalniać proces chorobowy. W początkowej fazie podaje się leki, które opóźniają fazę głębokiego otępienia. – są to blokery acetylocholinesterazy takie jak donepezil czy rivastigmina.

Postępowanie obejmuje też leczenie objawowe:

• Depresji
• zaburzeń snu
• zaburzeń lękowych
• pobudzenia, halucynacji, urojeń

Jak pomóc choremu?

Inne oddziaływanie terapeutyczne:

• stworzenie bezpiecznego środowiska (zabezpieczenia, dostosowanie do niepełnosprawności)
• unikanie pośpiechu, ponaglania chorego
• unikanie zmian: stały porządek dnia, stały ład wokół chorego
• dostosowany sposób komunikowania się (krótkie, proste zdania, pytania zamknięte, przypominanie, powtarzanie)
• podpisane przedmioty, oznakowane drzwi, usunięcie przedmiotów stwarzających zagrożenie
• zachowanie możliwie największej niezależności
• trening pamięci
• terapia zajęciowa szczególnie muzykoterapia

Bibliografia

Małgorzata Koszek: „Choroba Parkinsona.ppt”

S. Grochmal: „Rehabilitacja ruchowa osób z zaburzeniami i schorzeniami centralnego układu nerwowego”

http://www.zdrowie.med.pl/parkinson/

K. Milanowska (red.): „Podstawy rehabilitacji ruchowej w dysfunkcjach narządu ruchu”

http://www.medisystem.pl/index.php/site/site_show/60/Choroba-Alzheimera.html

red. Wojciech Kozubski, Paweł P. Liberski „Choroby układu nerwowego”

Leszek Magiera. Klasyczny masaż leczniczy. 2010