Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to jest choroba zwyrodnieniowa stawów (łac. Polyarthritis reumatoidea) dawna nazwa gościec przewlekle postępujący (GPP).

RZS to przewlekły, postępujący proces zapalny, który powoduje zniszczenie tkanek stawowych oraz zniekształca i upośledza funkcję stawów.

RZS jest chorobą układową, prowadzi do zajęcia narządów wewnętrznych.

RZS występuje dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Można zachorować w każdym wieku (najczęściej choroba ujawnia się w wieku 30 – 50). Przyczyna RZS nie jest znana (bierze się pod uwagę czynniki genetyczne i infekcyjne).

Zmiany struktur w RZS

• Początkowo zmiany występują w błonie maziowej stawów, dochodzi do powstawania nacieków tzw. ziarniną reumatoidalną.
• Ziarnina wnika stopniowo do stawu, zniszczy chrząstkę i kość.
• W zależności od etapu choroby dochodzi do coraz większego zniszczenia powierzchni stawowych i zniekształcenia zajętych stawów.
• Proces choroby uszkadza również: aparat więzadłowy, ścięgna i pochewki ścięgniste danego stawu, w konsekwencji prowadzi do powstawania zrostów włóknistych, a następnie kostnych. Konsekwencją jest usztywnienie stawu.
• Zmiany zapalne mogą również obejmować naczynia krwionośne.

Objawy kliniczne

• Początek choroby zazwyczaj jest powolny.
• Mogą wystąpić charakterystyczne objawy takie jak: stany podgorączkowe, utrata apetytu, zmniejszenie masy ciała, bóle stawów i mięśni, parestezje w kończynach (spaczone czucie albo czucie opaczne).
• Pierwsze zmiany zapalne w RZS występują przeważnie w stawach nadgarstkowych, śródręczno-paliczkowych i międzypaliczkowych bliższych, rzadziej choroba zaczyna od małych stawów stóp, a wyjątkowo od górnych stawów typu biodro, ramię, łokieć.
• Charakterystycznym objawem RZS jest tzw. sztywność poranna (ból utrudniający wykonanie/zapoczątkowanie ruchu.

Zmiany w obrębie dłoni

• W stawach dłoni dochodzi do ulnaryzacji (odchylenia łokciowego).
• Dochodzi do zniekształcenia palców typu „łabędzia szyja” lub „butonierka”.
• Na stronie grzbietowej paliczków rąk pojawiają się guzki Heberdena i Boucharda.
• Częstym powikłaniem RZS jest zespół kanału nadgarstka.
• W stawach nadgarstkowych dochodzi do zniszczenia stawu promieniowo-łokciowego, z przemieszczeniem wyrostka rylcowatego kości łokciowej na stronę grzbietową.
• Uszkodzenie ścięgien prostowników palców.
• W stawach łokciowych i ramiennych następuje ograniczenie ruchomości i przykurczu.
• W odcinku szyjnym kręgosłupa RZS może być przyczyną podwichnięcia kręgów i niestabilności (szczególny staw szczytowo-obrotowy).

W obrębie kończyn dolnych

• Wskutek zniszczenia panewek i przebudowy tkanki kostnej kości udowej dochodzi do skrócenia kończyn i ich nieprawidłowe ustawienia.
• W stawach kolanowych dochodzi do koślawości i przykurczów zgięciowych, a w okolicy podkolanowych mogą tworzyć się torbiele (cysty) Bakera.
• W stawach stóp może dojść do podwichnięć utrudniających chodzenie.
• Przyczyną nieprawidłowego obciążenia stopy jest obciążenie pozostałych stawów kończyny dolnych.

Skóra i tkanka skórna

• W tkance podskórnej i narządach wewnętrznych typu płuc, serce, tworzą się tzw. guzki reumatoidalne.
• W zaawansowanym etapie choroby może dojść do zaników mięśniowych, początkowo są to mięśnie rąk i czworogłowy uda, a w późniejszym okresie zaniki uogólnione.
• W wyniku zaburzeń czynnościowych naczyń krwionośnych mogą pojawiać się parestezje lub sinica palców rąk.
• Zapalenie nadtwardówki oka (rzadziej twardówki) co powoduje upośledzenie wzroku, a nawet jego utratę.
• Zmiany zapalne w sercu, zazwyczaj w osierdziu oraz zaburzenia przewodnictwa mięśnia sercowego.
• Wysiękowe zapalenie opłucnej spowodowane powstaniem zmian włóknistych i guzków reumatoidalnych – zespół Caplana.
• Zapalenie nerwów obwodowych spowodowane uciskiem ziarniny.
• Odmiedniczkowe zapalenie nerek.
• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziowych z równoczesnym zmniejszeniem liczby krwinek białych tzw. zespół Feltyego.

RZS z reguły przebiega w 4 okresach z zaostrzeniami (rzuty) i remisjami.

I okres (tzw. wstępny):

• Zmiany radiologiczne: osteoporoza przystawowa.

II okres (tzw. umiarkowany):

• Zmiany radiologiczne: w RTG oprócz osteoporozy są widoczne zwężenie szpar stawowych i geody.
• Zanik mięśni: w sąsiedztwie chorych stawów.
• Zmiany okołostawowe: guzki i zapalenie ścięgien.

III okres (tzw. ciężki/zaawansowany):

• Zmiany radiologiczne: osteoporoza, zwężenie szpar stawowych, geody, dodatkowo nadżerki (ubytki tkanki kostnej) na powierzchniach stawowych.
• Zanik mięśni: uogólniony.
• Zmiany okołostawowe: guzki, zapalenie ścięgien.
• Zniekształcenie stawów: podwichnięcia, ulnaryzacja, przerost.

IV okres (tzw. końcowy):

• Zmiany radiologiczne: jw. + zrosty włókniste lub okostne.
• Zanik mięśni: jw.
• Zmiany okołostawowe: jw.
• Zniekształcenia stawów: jw.
• Usztywnienie stawów