W skład obwodowego układu nerwowego wchodzą: nerwy obwodowe, sploty nerwowe, korzenie rdzeniowe.
Najczęstsze przyczyny uszkodzenia nerwów obwodowych:
- Urazy mechaniczne (przecięcie, zgniecenie, stłuczenie, rozciągnięcie, niedokrwienie, powtarzające micro urazy)
- Procesy zapalne
- Procesy zwyrodnieniowe
Najczęstsze objawy
- Zaburzenie czucie
- Bóle i parestezje
- Zaburzenia naczynia ruchowe
- Zaburzenia przewodu nerwowego
- Porażenie wiotkie lub niedowład w obrębie mięśni unerwionych przez danych nerwów
Kompensacji mogą ulegać tylko uszkodzenie niepełne. Warunkiem powrotu funkcji ruchowej wskutek regeneracji nerwów jest zachowanie komórek ruchowej i łączności z nią uszkodzonego odcinka nerwu, przynajmniej za pośrednictwem zachowanej osłonki mielinowej (włókna osiowe odrastają wolno, a sam proces regeneracji rozpoczyna się po upływie 50 dni od uszkodzenia)
Neuropraksja (Neuropraxia) – pierwszy stopień uszkodzenia.
Neuropraksja jest odcinkowym uszkodzeniem nerwu, najczęściej demielinizacyjnym bez przerwania ciągłości aksonu czy uszkodzenia osłonek łącznotkankowych nerwu.
Neuropraksja jest to zmiany przejściowe przerwanie czynności nerwowej bez zmian strukturalnych nerwów.
Objawy kliniczne
- Przejściowe porażenie lub niedowład
- Przejściowe nieznacznie zaburzenia czucia
- Brak zaniku mięśni i odczynu zwyrodnienia
- Brak zmian elektomiograficznych
Aksonotmeza (axonotmesis) – drugi stopień uszkodzenia
Zmiany: całkowite przerwanie włókien osiowych przy zachowaniu osłonek nerwu, co daje dobre warunki do regeneraci.
Objawy kliniczne
- Pełny obraz porażenia obwodowego z zanikiem mięśni i odczynem zwyrodnienia, możliwe powrót do stanu prawidłowego po dłuższym okresie leczenia.
Neurotmeza (neurotmesis) – trzeci stopień uszkodzenia
Całkowite przerwanie włókien osiowych i osłon nerwu.
Objawy: obraz trwałego, całkowitego porażenia obwodowego, brak możliwości powrotu do stanu prawidłowego, często stwierdza się obecność nerwiaków, konieczność leczenia chirurgicznego.
Zależnie od stopnia i rodzaj zmian nieodwracalnych ustala się wskazanie do zabiegu operacyjnego. Jeśli operacja nie jest możliwe dobiera się odpowiedni rodzaj zaopatrzenia ortopedycznego (przystosowanie się pacjenta do inwalidztwa).
Leczenie
- Zapobieganie przykurczom – odnerwione mięśnie gwałtownie kurczą się i zanikają
- Stosuje masaż i ćwiczenie bierne w pełnym zakresie stawach (nie doprowadzamy do nadmiernego rozciągania nerwu)
- Zapobieganie zanikom mięśniowym – jeśli masaże i ćwiczenia bierne nie uda się zapobiec zanikom mięśniowym może dojść do zwłóknienie mięśni odnerwionych, wówczas powrót do pełnej sprawności nerwu nie przywróci czynności tych mięśni.
- Utrzymanie masy mięśni osiąga się przez: zabiegi prądowe (prąd stały przerwany), likwidowanie obrzęku (drenaż limfatyczny), ćwiczenia bierne, odpowiednie ułożenie kończyny i opaski elastyczne.
- Usprawnianie mięśni – ćwiczenia i masaż (masaż klasyczny, drenaż limfatyczny, masaż izometryczny)
Najczęstsze uszkodzenia nerwów obwodowych:
- Porażenie nerwu twarzowego
- Porażenie nerwów ręki (nerwu łokciowego, pośrodkowego i promieniowego)
- Porażenie nerwu strzałkowego wspólnego